Από τον Σαίξπηρ στον Καρυωτάκη: Η Σκοτεινή Πλευρά της Ποίησης

Περιγραφή

Διαδικτυακό λογοτεχνικό σεμινάριο-εργαστήρι των εκδόσεων Ars Nocturna.

Έρευνα-εισηγήσεις-συντονισμός: Μαρία Γιακανίκη

Κάθε Τρίτη 7:30μμ-9:30μμ από 27/10 έως 15/12 (μέσω zoom – οι συναντήσεις βιντεοσκοπούνται και είναι διαθέσιμες στους συμμετέχοντες)

Κόστος συμμετοχής: €140 ευρώ (συμπερ. ΦΠΑ)

Πληροφορίες: [email protected]

Με την ολοκλήρωση του εργαστηρίου, παρέχεται βιβλιογραφία και βεβαίωση παρακολούθησης υπογεγραμμένη από τη συντονίστρια και τη διεύθυνση των εκδόσεων.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ

Το σεμινάριο-εργαστήρι Από τον Σαίξπηρ στον Καρυωτάκη: Η Σκοτεινή Πλευρά της Ποίησης, που γίνεται πρώτη φορά, θα επικεντρωθεί σε μερικές από τις πιο σημαίνουσες και επιδραστικές ποιητικές μορφές από τον Μεσαίωνα έως τα μεταπολεμικά χρόνια, μελετώντας μείζονα και ενίοτε ελάσσονα έργα «σκοτεινής» υφής και θεματολογίας που αφορούν τα όρια και τις αβύσσους της ανθρώπινης εμπειρίας, εκεί όπου προβάλλουν τρόμοι φανταστικοί και πραγματικοί, υλικοί και μεταφυσικοί, προσωπικοί και συλλογικοί.

Σημείο εκκίνησης του σεμιναρίου η προνεωτερική εποχή, ο ύστερος Μεσαίωνας και η Αναγέννηση – ανάμεσα στη «Θεία Κωμωδία» και τον «Χαμένο Παράδεισο» αναδύονται εμβληματικές προσωπικότητες: O πρώτος ίσως «καταραμένος», ο Φρανσουά Βιγιόν, με τον εγκληματικό περιπετειώδη βίο, που συνέπλευσε με την ατμόσφαιρα του danse macabre της εποχής του, ενώ πάνω από έναν αιώνα αργότερα οι φωτοχυσίες της Αναγέννησης συνυπάρχουν με τη μεταφυσική του πένθους του John Donne και τα άχρονα ερωτήματα του –«γοτθικού βάρδου» όπως αποκαλέστηκε – Σαίξπηρ για τη ζωή και τον θάνατο, όπως εκφράστηκαν στα σονέτα του που σημάδεψαν την Ελισαβετιανή περίοδο.

Στη συνέχεια, στον 18^ο και τον 19^ο αιώνα, οι ζοφερές χίμαιρες και τα ερεβώδη εξωτερικά και εσωτερικά τοπία των σχολών του Ρομαντισμού προκάλεσαν βαθύ ράγισμα στον καθρέφτη του Αιώνα των Φώτων, ανοίγοντας παράλληλα τον δρόμο για τη διερεύνηση του ενδότερου εαυτού. Ακολουθούν οι φασματικές και ενίοτε μακάβριες ποιητικές εκλάμψεις των Βικτοριανών που επιδόθηκαν σε βυθομέτρηση της ψυχής με θρησκευτική σχεδόν προσήλωση, και η υπαρξιακή απόγνωση των Γάλλων καταραμένων που αντιτάχθηκαν στην υποκρισία και την αναλγησία της κοινωνικής τους πραγματικότητας με βίαιες και ανόσιες ονειροφαντασίες.

Στον 20ό αιώνα πλέον και υπό το σκιώδες φως της ψυχανάλυσης οι νέες αγωνίες των ποιητών σε έναν κόσμο που συνταράσσεται από το αδηφάγο τέρας του πολέμου οδηγούν σε έναν μοντέρνο πεσιμισμό όπου η νοηματοδότηση της ύπαρξης στις «έρημες χώρες» ήταν ίσως δυσκολότερη από ποτέ. Τους διαδέχονται οι μεταπολεμικοί ποιητές που, κουβαλώντας τα διαγενεακά τραύματα δύο παγκοσμίων πολέμων, αμφισβήτησαν μέσα από σκιές, ερημικά τοπία και σύγχρονα φαντάσματα τη νέα πραγματικότητα: την αλλοτρίωση και αποξένωση στο αστικό τοπίο, την κατάθλιψη και την ψυχική ασθένεια στο απόγειο της βιομηχανικής εποχής, αναζητώντας μια φλόγα που παρέμενε αόρατη. Η διπλή κατακλείδα του σεμιναρίου-εργαστηρίου εστιάζει και αποτίνει φόρο τιμής στις σκοτεινές ρίμες και τη «μέλαινα χολή» δικών μας μεγάλων ποιητών από τον 19^ο αιώνα έως σήμερα, που ταξίδεψαν στις σκιές του νου και του κόσμου.

Η διερεύνηση αυτής της πολυμερούς «σκοτεινής» θεματολογίας που σηματοδοτείται από διαφορετικούς σταθμούς μέσα στον χρόνο θα λάβει χώρα και μέσω της εξέτασης της εικονοπλασίας που σμίλεψαν με ονειρικό τρόπο οι μεγάλοι ποιητές: μοτίβα μακάβρια, ανοίκεια, υπερφυσικά και απόκοσμα, στην πιο αφαιρετική και αλληγορική μορφή τους, με έντονο το μυθικό, το φασματικό, το μεταφυσικό και το υπερβατικό στοιχείο – ποιητικές εικόνες που ιχνηλατούν τους μεταιχμιακούς χώρους μεταξύ φανταστικού και πραγματικού, υλικού και άυλου, φωτός και σκοταδιού,  προσεγγίζοντας προσωπικά και ιστορικά τραύματα αλλά και τις πιο μύχιες χαράδρες της ψυχής – αυτές στην περιφέρεια αλλά και στον πυρήνα ταυτόχρονα, δημιουργώντας μια σκοτεινή λογοτεχνική παρακαταθήκη για τα ουσιώδη ζητήματα του ανθρώπου.

Το σεμινάριο-εργαστήρι λειτουργεί διαδραστικά: μετά την εισήγηση στην εκάστοτε θεματική ενότητα, τη σύντομη παρουσίαση του κάθε ποιητή και το συνοπτικό κριτικό σχόλιο πάνω στο κάθε κείμενο από τη συντονίστρια, ακολουθεί διαλεκτική συζήτηση ανάμεσα στους συμμετέχοντες. Τα κείμενα παρέχονται στους συμμετέχοντες από τη συντονίστρια πριν από κάθε διαδικτυακή συνάντηση.

Με το πέρας του σεμιναρίου-εργαστηρίου, οι συμμετέχοντες θα έχουν αποκτήσει πολύπλευρη γνώση του αντικειμένου, που περιλαμβάνει την εξοικείωση με το πολιτισμικό/λογοτεχνικό πλαίσιο κάθε εποχής και τον εκάστοτε συγγραφέα, ενώ θα έχουν καλλιεργήσει σε αξιοσημείωτο βαθμό την ικανότητα πολυεπίπεδης κριτικής προσέγγισης αντίστοιχων λογοτεχνικών κειμένων.

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

27/10: Από τον Χορό του Θανάτου στα Αθάνατα Σονέτα

François Villon, John Donne, William Shakespeare

3/10: Τα Σκοτεινά πρόσωπα του Ρομαντισμού

William Blake, Novalis, S.T. Coleridge, E.A. Poe

10/11: Βικτοριανή Ποίηση στο Ημίφως

Lord Tennyson, Robert Browning, Elizabeth Barrett Browning, Emily Dickinson

17/11: Η Ποιητική Εξέγερση των Γάλλων Καταραμένων

Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Paul Verlaine, Comte de Lautréamont

24/11: Μελαγχολικές Ελεγείες από το Fin de Siècle ως τον Μοντερνισμό

Rainer Maria Rilke, Georg Trakl, T.S. Eliot, Anna Akhmatova

1/12: Ποιητικές Φωνές στο Δυσοίωνο Αστικό Τοπίο

Paul Celan, Allen Ginsberg, Joyce Mansour, Alejandra Pizarnik, Louise Glück

8/12: Νυχτερινά Μονοπάτια της Ελληνικής Ποίησης Ι

Διονύσιος Σολωμός, Αχιλλέας Παράσχος, Δημήτριος Παπαρρηγόπουλος

15/12: Νυχτερινά Μονοπάτια της Ελληνικής Ποίησης ΙΙ

Ναπολέων Λαπαθιώτης, Κώστας Καρυωτάκης, Μήτσος Παπανικολάου, Μίλτος Σαχτούρης

 

Η Μαρία Γιακανίκη σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο ΕΚΠΑ και έκανε μεταπτυχιακό στη γοτθική λογοτεχνία στη Μ. Βρετανία. Δοκιμιακά κείμενά της έχουν συμπεριληφθεί στο τρίτομο The Palgrave Handbook of the Gothic (2021-22) του εκδοτικού οίκου Palgrave Macmillan, στο The Streaming of Hill House: Essays on the Haunting Netflix Adaption (McFarland, υποψηφιότητα για βραβείο Bram Stoker καλύτερης non fiction συλλογής 2020), στο Gothic Dreams and Nightmares (Manchester University Press, 2024, υποψηφιότητα για Justin Edwards Prize από το International Gothic Association) και στο Death in the 21st Century: A Companion (Peter Lang, 2024), ενώ συμμετέχει στην υπό έκδοση συλλογή δοκιμίων Victorian Gothic and the Occult (Palgrave Macmillan).

Έχει ανθολογήσει και επιμεληθεί τις συλλογές διηγημάτων Bending to Earth: Strange Tales by Irish Women (εκδ. Swan River Press, 2019, συμπερίληψη στο Best Horror of the Year της Ellen Datlow) και Uncanny Ireland: Otherworldly Tales of the Strange and Sublime (2024) για τη σειρά “Gilded Nightmares” των εκδόσεων του British Library.

Έχει συμμετάσχει σε συνέδρια για τον κλασικό τρόμο και το φανταστικό στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο στο Trinity College Dublin και στα πανεπιστήμια του Kent και του Warwick, με ομιλίες για συγγραφείς όπως Sheridan Le Fanu και Shirley Jackson, και έχει κριτικογραφήσει στα περιοδικά The Irish Journal of Gothic and Horror Studies και The Green Book.

Είναι γενική επιμελήτρια του εκδοτικού οίκου Ars Nocturna έχοντας εκδώσει και επιμεληθεί έργα των Charles Dickens, Henry James, Oscar Wilde, Jane Austen, Lafcadio Hearn, Ε.A. Poe, Guy de Maupassant, κ.ά.

Για τις εκδόσεις Ars Nocturna επίσης έχει οργανώσει και συντονίσει μια σειρά σεμιναρίων-εργαστηρίων πάνω σε έργα κλασικής και σύγχρονης λογοτεχνίας την περίοδο 2018-2026.